Sivas Kızılırmak Köprüsü Yarışması Jürisinden "Kopya Proje" Eleştirilerine Yanıt

Sivas Kızılırmak Köprüsü Mimari Proje Yarışması'nda 1. ödülü kazanan projenin Zaha Hadid tasarımı Şeyh Zayed Köprüsü'ne benzediği tartışmaları üzerine jüri açıklama yaptı.

Bu hafta sonuçları yayınlanan Sivas Kızılırmak Köprüsü Mimari Proje Yarışması'nda 1. ödüle layık görülen projenin Arkitera.com'da yayınlanmasının ardından "kopya proje" eleştirileri gündeme geldi. Projenin altında sıralanan yorumlarda, İlker Fatih Özorhon, Güliz Özorhon, Berke Hatipoğlu ekibinin tasarladığı projenin Zaha Hadid tasarımı Şeyh Zayed Köprüsü'yle benzerliğine dikkat çekilmiş ve jürinin değerlendirme kriterleri sorgulanmıştı.

Tüm bu tartışmalar üzerine jüri bir açıklama yaparak "Birinci seçilen projenin benzediği iddia edilen Abu Dabi'deki Zaha Hadid tasarımı Şeyh Zayed Köprüsü ile benzerliği yalnızca belli bir açıdan bakıldığında verdikleri his ve asimetrik tasarımı ile sınırlıdır. İki tasarımı bu düzeyde bir benzerlik nedeniyle birbirinin kopyası olarak değerlendirmenin mimarlık açısından geçerli bir tarafı yoktur." dedi.

Açıklamanın tam metni şu şekilde: 

Sivas Kızılırmak Köprüsü Mimari Proje Yarışması sonucu jüri tarafından birinci olarak seçilen proje hakkında oluşan spekülasyon ve iddialar ile ilgili olarak konuyu gerek meslek içinden gerekse meslek dışından takip edenlerin detaylı olarak bilgilendirmesi amacı ile aşağıdaki açıklamanın yapılması uygun bulunmuştur.

Jüri 18 Mart – 20 Mart arası çalışarak katılan 107 proje arasından yarışma şartnamesinde istenen kriterlere en uygun olduğunu düşündüğü projeleri ödüllendirmiştir. Yarışma şartnamesinden de görülebileceği gibi tasarlanacak köprüden beklenenler şu şekildedir:

  • Kent hafızasında yer edinebilecek, çağdaş̧ ve güncel teknolojileri içeren bir tasarımın geliştirilmesi,
  • Maliyet-etkin, ekonomik, uygulanabilir ve sürdürülebilir tasarım çözümleri ve tektonik yaklaşımları içermesi,
  • Köprü üzerinde ve çevresinde seyir terasları, duraklama, yürüyüş̧, vista alanları, bisiklet yolları gibi rekreatif kullanımların yer alması.

Jüri yaptığı değerlendirme sonucunda, birinci olarak seçilen projenin, istenen kriterleri yarışmaya katılan 107 proje arasında en iyi şekilde yerine getiren proje olduğuna oy çokluğu ile karar vermiştir. Seçilen proje, strüktürün ön plana çıktığı yalın tasarımı; simgeselliğin teknoloji üzerinden oluşturulması yaklaşımı; taşıt yolu – yaya ve bisiklet yolları – seyir alanları gibi farklı proje bileşenlerinin kuvvetli bir bütünsellik içinde bir araya getirilmesindeki başarı; projenin kesitlerinde izlenebilen yapısal çözümlerin sadeliği ve kolaylıkla uygulanabilir olması; projenin değişikliğe gereksinim duymadan uygulanabilir olması; düşey vurgudaki asimetrik tasarım yaklaşımı ve köprü üzerinde önerilen kamusal kullanımların çeşitliliği açılarından başarılı bulunmuştur.

Birinci seçilen projenin benzediği iddia edilen Abu Dabi'deki Zaha Hadid tasarımı Şeyh Zayed Köprüsü ile benzerliği yalnızca belli bir açıdan bakıldığında verdikleri his ve asimetrik tasarımı ile sınırlıdır. İki tasarımı bu düzeyde bir benzerlik nedeniyle birbirinin kopyası olarak değerlendirmenin mimarlık açısından geçerli bir tarafı yoktur. Böyle bir değerlendirme, mimarlığı çok yüzeysel bir bakışla sadece imgelere indirmesi açısından sorunludur. Böyle dar bir çerçeveden bakıldığında yarışmaya katılan birçok projenin Luigi Nervi, Nicholas Grimshaw, Büro Happold, Wilkinson Eyre, Santiago Calatrava, ya da Zaha Hadid'in tasarımlarının kopyaları olduğu iddia edilebilir. Konu ile ilgilenenlerin bildiği gibi, binalardan farklı olarak, köprü tasarımlarında tipolojik çeşitlilik azdır. Bu açıdan, yüzeysel bir bakış açısıyla köprülerin birbirine benzediğini iddia etmek çok kolaycı ve mimarlık mesleği dışı bir tutumdur.

Seçilen Sivas Kızılırmak köprüsünün mimari, yapısal, algısal ve deneyimsel olarak en önemli karakteri olan kesit üzerindeki çözümlemelerin Şeyh Zayed köprüsü ile ilgisi yoktur. Söz konusu köprüler geçtikleri açıklıklar, ölçek, boyutlar ve bağlam anlamında birbirlerinden büyük farklılıklar göstermektedir. Daha sistematik olarak belirtmek gerekirse, toplamda yaklaşık 200 metre uzunluğunda ve sırasıyla 26, 20 ve 9 metrelik kemer yüksekliklerine sahip Sivas Kızılırmak köprüsünde yaya yolu ve seyir platformları taşıyıcı kemerlerin dışında yer alarak köprü profilinin belirgin ögeleri iken, 842 metre uzunluğunda ve 64 metre ana kemer yüksekliğine sahip olan Şeyh Zayed köprüsünde yaya yolu ve seyir platformları bulunmamaktadır. Sivas Kızılırmak köprüsünde taşıt yolları iki sıra olarak yerleştirilen taşıyıcı kemerler arasında iken Şeyh Zayed köprüsünde ana taşıyıcı kemerlerin dışında yer almaktadır. Sivas Kızılırmak köprüsündeki taşıyıcı kemerler birbirlerinden bağımsız olarak çalışmakta iken Şeyh Zayed köprüsünde bütünsel ve birbirlerine entegre şeklide tasarlanmıştır. Ayrıca, Sivas Köprüsü'nün taşıyıcı sistemi ve tüm konstrüksiyonları çeliktir, Şeyh Zayed köprüsünde ise bütün konstrüksiyon öngerilmeli betonarmedir. Kullanılan sistemlerin değişik olması ile boyut ve bağlam ilişkilerindeki büyük farklar mimari algıda özellikle köprüden geçme deneyiminde ve köprünün yakından algısında çok açık farklılıklara yol açmaktadır.

Jüri, yukarıda açıklanan nedenler ile, birinci seçilen proje için olduğu gibi, yarışmaya katılan herhangi bir projenin başka bir proje ile yüzeysel bir karşılaştırma ile var olduğu iddia edilebilecek benzerliklerini bir değerlendirme kriteri olarak ele alınmasını uygun bulmamıştır ve ödül kazanan projelerin tümünde bu tür benzerliklerin var olmadığını düşünmektedir.

Kamuoyunda köprünün 'taklit' olduğu ile ilgili çıkan haberler proje müellifleri, yarışmayı açan Sivas Belediyesi, yarışma jürisi açısından olduğu kadar ülkemizdeki mimarlık ortamı ve eleştiri kültürünün düzeyi açısından da üzüntü vericidir. Bu tür yapıcı olmayan yüzeysel yaklaşımlar, farklı kurumlarca benimsenmesi ve gelişmesi için çaba harcanan yarışma kültürünün yerleşmesi ve yarışmaların sayısının çoğalmasının önünde engel olma tehlikesi oluşturmaktadırlar.

Yarışmanın sonuçları konusunda ise idare, jüri heyeti ve ödül alan proje sahiplerinin her türlü kişilik ve müelliflik hakları ilgili kanunlar ve yönetmelikler gereğince saklıdır.

Her yarışmada sadece tek birinci olabileceğini hatırlatarak ve birinci seçilen köprünün diğer çizimlerine de bakılmasını tavsiye ederek kamuoyuna saygılarımızla sunarız.

Ekleyen: Bahar Bayhan